Artystyczne kształtowanie blach obejmuje wiele zabiegów takich jak; cyzelowanie, sztancowanie, klepanie czy wyoblanie. Wszystkie te techniki w zasadzie polegają na wywieraniu na metal za pomocą odpowiednich narzędzi, nacisku powodującego trwałą zmianę kształtu obrabianego przedmiotu. W tej kategorii zajmę się przybliżeniem zagadnień takich jak;

  • Cyzelowanie w tym narzędzia oraz przyrządy wykorzystywane do tego rzemiosła, a także sposób samodzielnego wykonania puncy. Kolejne tematami będą; repusowanie czyli cyzelowanie kształtujące, cyzelowanie przedmiotów wewnątrz pustych i wykańczające (dekoracyjne).
  • Sztancowanie.
  • Klepanie na zimno, a w tym narzędzia i swobodne klepanie ręczne, a także na modelach.
  • Kształtowanie cienkich blach wraz z narzędziami i przyrządami pomocniczymi oraz modelowanie cienkich blach.
  • Wyoblanie.

Cyzelowanie

Cyzelowanie jest techniką artystycznej obróbki metali wykorzystywaną w bardzo szerokim zakresie do uzyskiwania wypukłych wizerunków, płaskorzeźb, figuratywnych kompozycji, czy też motywów liniowo-graficznych, dwuwymiarowych, a nawet trójwymiarowych wyrobów. Można wykonywać nią proste prace takie jak fakturowanie oraz bardziej złożone jak wierne przedstawienie postaci zwierząt bądź ornamenty roślinne. Metoda ta wykorzystywana jest do zarówno do wyrobu ozdób jubilerskich oraz wielkogabarytowych figur z aluminium, miedzi i stali. Możemy w ramach tej metody obróbki artystycznej wyodrębnić dwie podstawowe niżej wspomniane techniki.

  • Repusowanie, cyzelowanie kształtujące tj. uwypuklanie, formowanie na zimno przedmiotów artystycznych z blachy.
  • Cyzelowanie wykańczające, wykorzystywane do gładzenia i wykańczania wyrobów.

Zasadniczą cechą techniki cyzelowania jest wykorzystanie w niej do kształtowania metalu puncy. Specjalnego narzędzia wykonanego w formie trzpienia o jednym końcu przykładanym do materiału obrabianego, a drugim uderzanym młotkiem. Kolejne uderzenia młotka powodują, iż dolny koniec puncy pozostawia w obrabianym metalu wgłębienia, nadające blasze pożądaną formę.

Przykłady wyrobów ozdobnych wykonanych techniką cyzelowania i repusowania.
Przykłady wyrobów ozdobnych wykonanych techniką cyzelowania i repusowania.

Do cyzelowania wykorzystywane są głównie blachy o grubości od 0,4 do 1 mm i sporadycznie w przypadku wyrobów o dużych gabarytach o grubości od 2 mm dla miedzi i aż do 3 mm dla aluminium. Blachy wykonywane są z niżej opisanych metali i ich stopów.

Doskonałym materiałem na blachy przeznaczone do repusowania są metale nieżelazne tj. czysta miedź i jej stopy takie jak mosiądz czy tombak. Charakteryzują się one dużą plastycznością, dają także możliwość wykonania głębokich reliefów. Można również z nich z dużą łatwością, usunąć przez wyżarzanie powstające w trakcie obróbki umocnienie. Stopy niklu takie jak nowe srebro (alpaka), mogą być wykorzystywane do sporządzania przedmiotów ozdobnych naśladujących wyglądem srebro. Innym materiałem wykorzystywanym w tej technice jest blacha cynkowa o stosunkowo dobrej plastyczności, choć wymagająca specjalnych metod obróbki oraz szczególnej ostrożności w czasie wyżarzania. Duralaluminium13-1 jest materiałem twardym trudno obrabialnym tą technika, ale daje ciekawą imitacje srebra. Stopy żelaza to zazwyczaj miękka niskowęglowa stal, wstępnie wyżarzana i wytrawiania13-2. Obróbce ulega w mniejszym stopniu niż miedź, ale podobnie jak ona daje możliwość wykonania głębokich reliefów. Nadaje się przede wszystkim do wykonywania dużych przedmiotów ozdobnych pozbawionych drobnych detali. Gotowe wyroby mają niezwykle dekoracyjny wygląd. Można także używać blachy dekarskiej do bardzo prostych prac takich jak konturowanie czy wykrawanie. Do wykonywania dużych przedmiotów ozdobnych możliwe jest stosowanie stali nierdzewnej chromoniklowej. Obróbka taka, choć jest bardzo trudna, to daje możliwość uzyskania interesujących efektów.

Niemożna też zapomnieć o tym, iż do repusowania nadają się także metale szlachetne złoto, srebro i ich stopy. z materiałów tych wykonywane były i są drogocenne naczynia, przedmioty liturgiczne oraz ozdoby i biżuteria.

W zależności od zastosowanej techniki cyzelowania i otrzymanych efektów dekoracyjnych można wykonywać prace takie jak te niżej wymienione.

  • Płaskie dwuwymiarowe prace, realizowane wyłącznie konturowaniem od odwrotnej strony materiału oraz licowej przypominające te wykonane techniką grawerowania.
  • Konturowanie wycinanie lub wyrzynanie tła, metoda nieskomplikowana i efektowna przypominające wyroby ażurowe.
  • Przedmioty bez wyraźnego rysunku – niefiguratywne, uzyskiwane dzięki wybijaniu wyłącznie faktury wypychaczami gałkowymi, owalnymi bądź wzornikami.
  • Konturowanie i opuszczanie tła, metoda szeroko stosowana w wyrobach dekoracyjnych i jubilerskich.
  • Konturowanie z lekkim uniesieniem reliefu przez wybijanie od strony odwrotnej. Metoda polegająca na wybijaniu linii, raz krótkich, raz grubych, a to znowu cienkich i ciągłych, a to kreskowych podobnych do rysowanych ołówkiem.
  • Płaskorzeźba o w pełni ukształtowanym reliefie o różnej wysokości i stopniu uszczegółowienia.
  • Repusowanie dużych uproszczonych rzeźbiarskich dekoracji z aluminium, żelaza albo miedzi.
  • Repusowanie trójwymiarowych przedmiotów.

13-1Duralaluminium – nazwa stopów metali stosowanych do obróbki plastycznej. Zawierają głównie aluminium i dodatki stopowe takie jak; 2 do 4,9 % miedzi, 0,3 do 1 % manganu, 0,15 do 1,8 % magnezu, nierzadko krzem, żelazo i inne łącznie w ilości od 6 do 8 %.

13-2Stal często wytrawiana jest podwójnie przed i po wyżarzaniu.


0 Komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *