Słowianie przez całe wieki rozwijali własną kulturę i cywilizację, bytując bez struktur podobnych do państw zachodnioeuropejskich. Dość późno przyjęli chrzest i włączyli się w tworzeniu politycznego kształtu Europy. Pierwsze pisemne źródła o Słowianach pojawiły dopiero w VI wieku. Około 550 roku w dziele poświęconym historii Gotów autorstwa konstantynopolitańskiego historyka Jordanesa, pojawiają się zapiski o „Sklawenach”, ludzie, który „rozsiadł się, poczynając od źródeł rzeki Wiskla, na niezmierzonych obszarach”. Takiego samego określenia użył także żyjący w podobnym czasie Prokopiusz z Cezarei, bizantyjski dziejopis z czasów Justyniana I towarzyszący Belizariuszowi w roli sekretarza w jego wyprawie na germańskie plemiona. Opisywał on jednak nie jakiś odległy i enigmatyczny lud, ale wielką imigrację Słowian na Bałkany będącą coraz poważniejszym problem dla cesarstwa.
Wśród historyków niema jednomyślności co do określenie pierwotnego miejsca zamieszkiwania Słowian w Europie. Zazwyczaj wskazuje się na stepy nad rzeką Wołgą na obszarze obecnej Ukrainy w dorzeczu Dniepru. Część naukowców utrzymuje, że były to okolice Nowogrodu Wielkiego w północnej części późniejszej Rusi. Niektórzy znowuż uważają, iż miejscem osadnictwa Słowian były ziemie na zachód od ich pierwotnych siedzib. Zanim nastał czas wielkich wędrówek ludów można było ich spotkać na ziemiach teraźniejszej Polski. To ich starożytni geografowie nazywać mieli „Wenetami”, a tych żyjących dalej na wschodzie określali jako „Antowie”. Na poparcie tej koncepcji wskazywane są ślady osad na Śląsku i w Wielkopolsce. Oponenci tej tezy twierdzą, iż Słowianie przekroczyli Wisłę dopiero po opuszczeniu tych terenów przez Germanów w okresie wielkich wędrówek. Wenetowie zgodnie z tą teorią byli germanami bądź ludem o mieszanej tożsamości kulturowej.
I tak z biegiem czasu badacze tej tematyki podzielili się na dwa obozy. Pierwszy to tak zwani autochtoniści twierdzący, iż Słowianie zamieszkiwali ziemie współczesnej Polski już w zamierzchłych czasach. Dowodem potwierdzającym tą teorie są nowe wyniki uzyskane dzięki badaniom genetycznym antropologicznym. Otóż okazuje się, iż analizy materiałów szkieletowych przeczą tezie o gwałtownym wzroście demograficznym w V i VI wieku. Dodatkowo badania średniowiecznych pochówków na terenach Słowiańszczyzny (w tym i Polski) pokazują widoczne odmienności w budowie szkieletów co sugeruje, że Słowianie zamieszkiwali te ziemie przed V – VI wiekiem. Drugi stojący w opozycji - allochtonistów, uważający, iż dopiero wieki V oraz VI są początkiem słowiańskiej ekspansji spowodowanej wielkim przyrostem demograficznym a ziemie pierwotnie zamieszkiwane zlokalizowane są poza granicami Polski. Tak późny napływ Słowian nad Wisłę oraz jeszcze późniejsze ich kontakty z Bizantyńczykami wyjaśniać mają czemu bytowanie tych wspólnot uszło zainteresowaniu autorów ze świata grecko-rzymskiego.
Najnowsze badania DNA oraz z obszaru antropologii potwierdziła, że na ziemiach polskich można zaobserwować ciągłość wybranych linii genetycznych co najmniej od czasów rzymskich aż do współczesności. Zatem można pokusić się o stwierdzenie, iż nasi antenaci bytować mogli nad Wisłą kilkanaście wieków temu. Jednak nie sposób jest zwać ich Słowianami czy pra-Polakami, gdyż ich kultura, mowa, normy i warunki życia były całkowicie odmienne od tych cechujących Słowian.
Jak do tej pory historykom nie udało się ostatecznie porozumieć, gdzie narodziła się kultura określana jako Słowiańska. Próbą pogodzenia różnych poglądów jest mówienie nie o fizycznym pobycie ludów słowiańskich między Odrą i Wisłą, a o ich oddziaływaniu kulturowym. Otóż uważa się, że kultura słowiańska stała się dla ludów znanych jako Wenetowie atrakcyjna i umożliwiła aprobatę napływu Słowian na ziemie na zachód od Wisły. Miało to mieć miejsce między IV a VIII wiekiem na początku procesu ekspansji Słowian w Europie. Najazdy ludów z głębi Azji wymusiły wędrówkę Słowian na zachód i południe. Ustępując przed nimi zajęli ziemie do rzeki Łaby uprzednio zamieszkiwane przez Germanów (nieliczne grupy dotarły nawet w głąb Bawarii). Na południu osiedlili się na większej części Półwyspu Bałkańskiego, stając się na terenach nad Dunajem zagrożeniem dla wpływów Cesarstwa Bizantyjskiego, dotarli także pod mury Konstantynopola. Ostatecznie zamieszkali obszar Półwyspu Bałkańskiego aż po Grecję. Dla miejscowej ludność ich sposób życia był atrakcyjny w wyniku czego przyjęli kulturę słowiańską. Osiedlali się także w samej Grecji, ale nie skutkowało to trwałymi zmianami etnicznymi czy kulturowymi. Definitywnie pod koniec VII wieku Słowianie osiedlili się na terenie od Łaby po stepy nadwołżańskie oraz od Bałtyku po Morze Śródziemne.
