Nowogród Wielki był jednym z najważniejszych ośrodków państwowo-twórczych Słowian wschodnich. Miasto powstało w strategicznym miejscu, na skrzyżowaniu szlaków wodnych, w północno-zachodniej części dzisiejszej Rosji. W sagach skandynawskich znane było jako Holmgardr a w źródłach bizantyjskich – Nemogardas. Jego potęga opierała się głównie na handlu dalekosiężnym, który zapewniał mu wyjątkową pozycję wśród wczesnośredniowiecznych grodów ruskich.
Według kroniki Nestora założycielami miasta byli Słowienie, słowiańskie plemię zamieszkujące tereny między Wałdajem, jeziorem Pejpus (Czudzkim) a Ładogą. Plemię to zajęło słabo zaludnione obszary należące wcześniej do ludów fińskich i bałtyckich.
Gdy zaczęło dochodzić do sporów i walk pomiędzy miejscowymi plemionami Słowienami, Krywiczami i innymi oraz wraz pojawieniem się zagrożenie ze strony Waregów1-7, którzy żądali trybutu mieszkańcy zwrócili się o pomoc do Ruryka. Ten przybył do Nowogrodu i w 862 roku uczynił go stolicą swojego państwa. Ruryk uważany jest za założyciela państwa ruskiego i protoplastę dynastii Rurykowiczów. Z biegiem czasu Nowogród związał się trwale z tą dynastią, stając się bogatym i wpływowym ośrodkiem.
Dzięki handlowi i położeniu geograficznemu miasto zdobyło znaczną niezależność polityczną. Po powstaniu w 1136 roku mieszkańcy Nowogrodu uniezależnili się od książąt i powołali republikę miejską. Władzę w niej sprawowała tzw. „Rada Panów” a Książę, który nadal był formalną głową państwa, stał się w praktyce urzędnikiem podporządkowanym woli mieszkańców. Na wiecach (zgromadzeniach ludowych) decydowano o wojnie i pokoju, wyborze urzędników oraz polityce zagranicznej. Republika nowogrodzka stała się jednym z najbogatszych i najlepiej zorganizowanych państw średniowiecznej Rusi. Przez wieki utrzymywała intensywne kontakty handlowe z Europą Zachodnią, zwłaszcza z Hanzą. Jednak z czasem jej potęgę zaczęła podważać rosnąca w siłę Moskwa. Dążenia Moskwy do centralizacji doprowadziły w końcu do konfliktu. W 1478 roku Iwan III Srogi podbił Nowogród i wcielił go do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. W ten sposób zakończyła się wielowiekowa niezależność i świetność Nowogrodu Wielkiego.
