www.srebrnykruk.pl






Słowiańskie przekazy

strzalka do tyłu strzalka do góry
Bóstwa pomniejsze

Simargł

Simargł to kolejne bóstwo lub bóstwa pojawiające się w słowiańskim panteonie, będące bytem – bytami o wielce zagadkowym i pogmatwanym rodowodzie, którym się teraz zajmiemy. W przypadku tego bożka dla badaczy słowiańszczyzny ustalenie nawet źródeł kultu czy imienia jest nie lada zagadką. Nazwa bóstwa wymienione jest w staroruskim latopisie W powieści dorocznej pomiędzy Stribogiem a Mokoszą, ale w XII wiecznym piśmienniczym zabytku kaznodziejskim Słowie Christolubca3-35 padają dwa oddzielne epitety SimaRgła. Dało to sposobność by Aleksander Brückner wysnuł wniosek, że są to dwa osobne bóstwa. Sima z rdzeniem tożsamym rosyjskiemu siemja – „rodzina” tak jak w Siemowit, Siemomysł oraz Rgieł jak w nazwie miejscowości Rgielsko od słowiańskiego i staropolskiego rdzenia reż – „żyto”. Miał to być według niego bożek żytni lub polnych urodzajów. Vittorio Pisani3-36 wsparł ten pogląd twierdząc, iż Siem pomagał czeladzi w praczach przy bydle a Rgieł przy zbożu tworząc współpracującą z sobą parę bożków gospodarczych.

Za nierozdzielaniem bóstwa Simargł na dwa osobne, przemawia teza Kamilli Vasilyevnej Trever3-37 która zauważyła jego duże podobieństwo do występującego w średniowiecznej sztuce irańskiej i kaukaskiej uskrzydlonego z psią głowę perskiego stwora o imieniu Senmurva, Simorga będącego opiekunem roślin. Badaczka wskazuje także na możliwą etymologię nazwy zaproponowanej przez nią „pso-ptaka” związanej z rdzeniem sih – „drzewo”, ayina, avénak – „przyroda”, murgn – „ptak”. Ma to związek z występującą w folklorze kurdyjskim i armeńskim istotą widzianą w sensie kosmologicznym na drzewie życia bądź górze pierwotnej, tocząca bój z wężem. W zdobnictwie znajdywanym w kurhanach scytyjskich z V wieku p.n.e. oraz w sztuce sassanidzkiej, bizantyjskiej, ormiańskiej a także staroruskiej skrzydlaty pies jest częstym tematem zdobniczym. Zatem można z dużym prawdopodobieństwem założyć, iż Simargł to bóstwo tkwiące swoimi korzeniami w bliskowschodnich wierzeniach. Obecnie badacze uważają, iż Simargł to wschodniosłowiańskie bóstwo o cechach wegetacyjnych, pełniące także rolę strażnika drzewa życia.

slowianie-panteon-pomniejsze-bostwa-simargl-ai
Ilustracja. Simargł - wyobrażenie, praca współczesna AI.
slowianie-panteon-pomniejsze-bostwa-simargl
Ilustracja. Simargł, przedstawienia na bransolecie pochodzące z XII-XIII wieku.

Drugą postacią Simargła miał być Paskudj postać rodem z bajek osetyńskich Psaqondij-i, ptak magiczny i proroczy także w złowrogiej treści. Jego wizerunek „półpsa-półptaka” był w Rusi rozpowszechniony zwłaszcza w XII i XIII wieku. Pierwsze ślady jego wizerunków znajdywane są na ceramice z IX – X wieku. Jest on zapewne pożyczką od Sarmatów3-38 z okresu pierwszych stuleci naszej ery i można mieć wątpliwości czy znany był w folklorze staroruskim pod imieniem Paskudj. Boris Aleksandrowicz Rybakov3-39 twierdził, iż ten zoomorficzny wątek w sztuce staroruskiej pojawił się w pierwszych stuleciach naszej ery jako symbol apotropaiczny3-40 i opiekuńczy. Ten sam uczony uważał, iż w wieku XII i XIII Simargł przeistoczył się w Perepłuta.

slowianie-panteon-pomniejsze-bostwa-simargl-paskudj
Ilustracja. Paskudj-Simargł - wyobrażenie, praca współczesna AI.

3-35Słowo pewnego Chrystolubca XII-wieczny ruski zabytek piśmiennictwa kaznodziejskiego, znamy z XIV-XV wiecznej tak zwanej redakcji.

3-36Vittorio Pisani włoski językoznawca, urodzony 23 lutego 1899 w Rzymie, zmarły 22 grudnia 1990 w Como, specjalista w zakresie języków indoeuropejskich, prof. Uniwersytetu w Mediolanie; prace z zakresu etymologii, gramatyki porównawczej języków indoeuropejskich i językoznawstwa ogólnego.

3-37Kamilla Vasilyevna Trever urodzona 25 stycznia 1892, zmarła 11 listopada 1974 w Sankt Petersburgu, rosyjska historyczka numizmatyczka i orientalistka, specjalizował się w historii i kulturze Zakaukazia, Azji Środkowej i Iranu.

3-38Sarmaci lub Sauromaci irańskie ludy koczowniczo-pasterskie, spokrewnione ze Scytami, od III w. p.n.e. zamieszkiwali między Donem i Morzem Czarnym.

3-39Boris Aleksandrowicz Rybakov urodzony 3 czerwca 1908r. zmarły 27 grudnia 2001r. w Moskwie, rosyjski historyk, znany z badań dawnej Słowiańszczyzny wschodniej, prowadził wykopaliska m.in. w Moskwie, Nowogrodzie Wielkim, Zwienigorodzie, Czernihowie, Perejasławiu, Tmutarakaniu i Putywlu.

3-40Apotropaiczna, apotropaizm, apotropeiczny to wyobrażenie w rzeźbach demonicznych zwierząt, karykaturalnych twarzy, splatanych ornamentów itp.

www.srebrnykruk.pl

www.srebrnykruk.pl