www.srebrnykruk.pl






Słowiańskie przekazy

strzalka do tyłu strzalka do góry
Bóstwa pomniejsze

Marzanna – Dziewanna

Marzanna, Marzana, Marena, Morana, Morena, Mora, Śmierć, Śmiercicha, Śmiertka miała być boginią zimy, śmierci oraz odrodzenia. Jej śmierć wraz z końcem zimy zestawiano z symbolizującym odrodzenie oraz nadejście wiosny narodzinami Jarowita – Jaryły. Korzenie nazwy bóstwa tkwią najprawdopodobniej w praindoeuropejskim rdzeniu mar, mor – „śmierć”, jednak niektórzy wywodzą je od łacińskiego mare – „morze”. Ta druga koncepcja wiąże Marzannę z wodą – morzem, które jest ogromem nie do pokonania przez ludzi i z którego nikt nie wraca, rozumianym w tym przypadku jako zaświaty.

Imię MarzannyDziewanny pada w dziele Jana Długosza w opisie zwyczaju topienia kukły w czasie przedwiośnia. Przy czym można zauważyć, że imię Dziewanny („dziewa”, „dziewczyna”) mające powiązanie z rośliną o podobnej nazwie i jej leczniczym działaniem występuje jako obicie Marzanny. Można zatem założyć, iż Dziewanna miał być Panią Życia wskrzeszająca przyrodę a Marzanna, Panią Śmierci władającą zimą i burzycielskimi mocami natury. Trzeba pamiętać, iż taka wielopostaciowość nie jest w wierzeniach Słowian niczym nadzwyczajnym.

Ponieważ obyczaj topienia kukły Marzany – Moreny kultywowany jest w wielu rejonach słowiańszczyzny daje to możliwość uznania tej postaci za mającą mitologiczne podstawy. Pierwsza pisana wzmianka o jej kulcie, pochodzi z komentarza do czesko-łacińskiego słownika sporządzonego w 1202r. przez czeskiego skrybę Wacerada który porównywał ją do rzymskich bogów śmierci, zaświatów i magii. Ale najstarsze, pierwotne źródło wierzeń sięgają najprawdopodobniej czasów starożytnych bądź nawet epoki neolitu.

Atrybutami z którymi przedstawiano Marzannę związanymi z kręgiem życia były m.in. strój panny młodej, kłosy zbóż, wianek czy złote jabłko a przynależnymi do sfery śmierci mrozoodporne rośliny (np. marzanka wonna). Zwierzętami z nią związanymi miały być gęś jako metafora waleczności a także żmija.

slowianie-panteon-bostwa-pomniejsze-
Ilustracja. Marzanna-Dziewanna - wyobrażenie, praca współczesna AI.

www.srebrnykruk.pl

www.srebrnykruk.pl