www.srebrnykruk.pl






Słowiańskie przekazy

strzalka do tyłu strzalka do góry
Bóstwa pomniejsze

Chros

Chors (także Chrъ, Chъros, Churs) jest bóstwem, którego autentyczność nie jest całkowicie potwierdzona wzmianki na jego temat są dość enigmatyczne i nieliczne. Imię to pojawia się w zestawieniu bogów w kijowskim panteonie Włodzimierzowym obok Peruna a przed Dadźbogiem w Powieści dorocznej spisanej w XI wieku (niemal 100 lat, po wydarzeniach które opisuje). Pada także w opowieści Słowo o wyprawie Igora datowanej na koniec XII wieku a także wspominane jest w nielicznych tekstach kościelnych jak Słowo i objawienie św. Apostołów czy Biesiada trzech świętych.

Niektórzy badacze etymologii imienia Chors dopatrują się w irańskim xvar – „aureola” lub perskim xor, xores, xoršid, xuršét – „promień słońca” czy też indyjskim hára, háres – „ogień”. W wspomnianej wcześniej Powieści dorocznej imię Chors i Dadźbóg wymieniane są obok siebie bez spójnika „i”. Część naukowców uważa, iż wskazuje to na powiązanie z Swarożycem synem Swaroga co sugeruje związek z kultem solarnym.

slowianie-panteon-pomniejsze-bostwa-chros
Ilustracja. Chors, w dolnym rogu symbol bóstwa - wyobrażenie, praca współczesna AI.

Ponieważ w mitologii słowiańskiej brak jest bóstwa odpowiedzialnego za nocne niebo a jak wiemy promieniuje nie tylko słońce, ale także i księżych, więc Chors mógł właśnie pełnić taką rolę jako nocne odbicie słońca Dadźboga. A skąd takie powiazanie? Otóż księżyc w słowiańszczyźnie podobnie jak w irańskim obszarze kulturowym w odróżnieniu od Europy południowej i zachodniej jest planetą rodzaju męskiego (Słońce nijakiego). Gdy założymy, iż na niebie panuje słońce, czyli jest władcą, to z prasłowiańskiego kъnędzь – „władca kraju”, „panujący” zatem księżyc to „syn księdza” wynika, że mamy do czynienia z synem boga słońca. Aleksander Brückner3-17 źródło nazwy widzi w polskim słowie wycharsły – „wynędzniały" bądź prasłowiańskim krъs. Daje to sposobność do łączenia znaczenia tego epitetu z księżycem, który cyklicznie niknie albo z jego bladym blaskiem w porównaniu do słońca. Mamy mieć tu zatem do czynienia z kultem lunarnym.

Chors jako bóg lunarny miał panować nad przerażającymi demonami nocnymi oraz wodnymi (zmory, rusałki i wilkołaki) przez co powodował u ludzi trwogę. Jego postać przedstawiano jako połączenie człowieka z psem bądź wilkiem z rogatą głową. Najczęściej jednak przyjmował wygląd wychudzonego człowieka. Miał też mieć równocześnie postać ludzką i zwierzęcą stąd też legendy o wilkołakach modlących się wyjąc do lśniącego księżyca. Miał być zatem w oczach ludzi bóstwem księżyca, nocy oraz ziemskich wód.

3-17Aleksander Brückner, urodzony 29 stycznia 1856 w Tarnopolu, zmarły 24 maja 1939 w Berlinie, polski slawista, historyk literatury i kultury polskiej, autor m.in. Zasady etymologii słowiańskiej (1917), Mitologia słowiańska (1918; wznowienie: 1980; wznowienie 2022, wydawnictwo Replika), Mitologia polska (1924; wznowienie: 1980; wznowienie 2022, wydawnictwo Replika).

www.srebrnykruk.pl

www.srebrnykruk.pl