Najdawniejsze formy wierzeń indoeuropejskich nie posługiwały się wizerunkami bóstw, ich upostaciowienie najpierw zaczęło funkcjonować pośród wschodnich Słowian. Dowodzić tego może historia ogólnosłowiańskiego słowa na określenie idolu, posągu bóstwa tj. słowa bałwan (balъvanъ) u Słowian zachodnich i południowych, bołwan (bolъvanъ) u południowych i wschodnich. Uważa się, iż jest to pradawna wschodnia pożyczka, kojarzona z kirgiskim palwan, bałwan – „siłacz", „bohater", wschodniotureckim palvan, z perskim pahlivan – „bojownik", „bohater" i „słup na jego cześć" oraz „kloc", „bryła" i „głupiec". To ostatnie przenikło do Słowian w dość specyficznym znaczeniu.
Pierwsze posągi wykonywane były zapewne w drewnie co sugerować może nazwa posąg – „sąg drewna" i z uwagi na łatwość zniszczenia nieprzetrwały do naszych czasów. Natomiast te wyryte w kamieniu o najodleglejszym datowaniu lokalizowane są w wschodniej słowiańszczyzny i wyróżnić można pośród nich posągi bóstw tudzież rzeźby nagrobne. Wyłącznie wschodnia słowiańszczyzna zna wyraz kumir – „bóstwo, posąg" oraz pochodzące od niego słowa na określenie miejsca hołdu kumirišče, kumirnica, kumirnija. Słowianie południowi i wschodni posługiwali się słowem kapъ (opisanym przy okazji świątyń). Znany jest także najstarszy ogólnosłowiański wyraz na określenie „słupa”, „posągu” – *socha oznaczający w rosyjskim i polskim „odmianę pługa".
Najbardziej znanym posągiem jest tzw. Światowid zbrucki wyrzeźbiony w kamieniu, wyłowiony w roku 1848 ze Zbrucza koło Liczkowiec, w dawnym powiecie husiatyńskim a od 1851 roku przechowywany w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Sposób jego wykonania sugeruje, iż autor posągu niezwyczajny był do pracy w kamieniu. Znaczenie tej figury najpełniej wyjaśnił Boris Aleksandrowicz Rybakov widząc w niej falliczny symbol płodności wyobrażający naczelne bóstwo spoglądające na cztery strony świata z szczytu posagu a poniżej wizerunki paru bóstw w troistym układzie. Według niego bogiem tym miał być Rod, ale bardziej prawdopodobnym według Aleksandra Gieysztora był by Perun. Zabytek ten datowany jest na przełom IX i X wieku.
Na terenie słowiańszczyzny głównie wschodniej znajdywane są tzw. baby kamienne będące postaciami nagrobnymi kobiet, ale najprawdopodobniej pochodzą one od ludów tureckich a wizerunki wojowników od innych nomadów. Część z tych wytworów została przez Słowian przejęta i przysposobiona do swoich celów obrzędowych lub jako pomniki wodzów. Cztery takie obiekty pod koniec XVIII wieku sprowadzono z Ukrainy do Nieborowa, gdzie do dziś zdobią jego park.
Innymi zabytkiem kamiennymi o charakterze sakralnym są; wysoka na 5 m, rzeźba z Łopuszna pod Rohatynem zniszczona przekuciem na krzyż a pierwotnie przedstawiająca dwie męskie postacie złączone plecami oraz druga z Nowogrodu Wielkiego, będąca częścią figury przedstawiającą głowę zwieńczoną czapką o owalnej twarzy. Oba obiekty datowana są na IX bądź X wiek.
Znane są też zabytki o niepewnej funkcji religijnej a uważane za upamiętniające bliżej nieokreślona osobę lub zdarzenie. Do grupy tej zalicza się m.in. czterościenne słupy; pierwszy wysoki na 180 cm z trzema twarzami ludzkimi po każdej stronie drugi około 300 cm z twarzą męską na wierzchołku oraz trzeci mający 235 cm rzeźbiony w kształt tułowia z rękami i mieczem oraz męską głową. Okres ich wykonania szacowany jest na IX lub X wiek choć niektórzy badacze w przypadku pierwszego obiektu jego powstanie oceniali na IV wiek. Poza tymi wymienionymi znaleziono jeszcze co najmniej kilka figur przedstawiających męskie postacie nie tylko od dość znacznej wysokości a także tak jakby ich miniatur wysokich na około dwadzieścia centymetrów.
Południowa i zachodnia słowiańszczyzna za wyjątkiem łuku karpackiego nie może się pochwalić takimi znaleziskami. Odkryto tam w okolicach siedlisk mołdawskich oraz w Mikulćicach na Morawach tylko niewielkie gliniane figurki idolów najprawdopodobniej o magicznej wymowie a datowanych na IX wiek. Przedstawiają one ludzi, konie, krowy, owce, ptaki oraz modele siodeł i naczyń.
Na obszarze słowiańszczyzny zachodniej odkryto kilkadziesiąt kamiennych rzeźb rytualnych powiązanych stylistycznie z posągami bałtyjskimi z ziem dawnych Prusów. Zabytki Słowian połabskich to w przeważającej mierze posągi jednotwarzowe i jednogłowe. Ostatnio pojawiły się też odkrycia wizerunków wielotwarzowych. Na Wolinie znaleziono pochodzące z IX wieku pomniejszone do domowego użytku drewniane czterotwarzowe figurki. Z wyspy Tollensee znana jest wykonana z drewna postać bliźniacza zrośnięta tułowiami. Na grodzisku obodrzyckim z X - XII wieku w Behren-Liibchin w Meklemburgii odkryto 150 cm jednotwarzową dębową figurę a w torfowisku z Alt-Friesack, u podnóża grodu posąg z głową w czapce na wąskim tułowiu datowany na VI - VII wiek. Z północnej i zachodniej polski znane są dobrze umiejscowione archeologicznie kamienne rzeźby. W Leżnie pod Kartuzami w roku 1856 odkryto wysoki na 80 cm kamień z wyrytymi na trzech stronach płaskorzeźbami konnego jeźdźca i stojącej przed nim postaci oraz mężczyznę trzymającego w prawej ręce róg do picia. Takich przykładów posągów pochodzących z tego obszaru jest znacznie więcej.
Posągi bóstw i demonów z terenu Polski reprezentowane mogą być m.in. przez rzeźby drewniane takie jak realistycznie wykonana głowa mężczyzny z brodą z Jankowa nad Jeziorem Pakoskim oraz druga głowa mężczyzny z wąsem wyłowiona z Warty pod Dąbrówką niedaleko Radomska czy też kolejny to okaz maszkary bądź demona w formie przypominającej koziołka odkryty w XIX wieku w Ostrowie Lednickim. Był także niestety zniszczony posąg człowieka wielkości nadnaturalnej, z twarzą ludzką i bydlęcymi rogami z Maliszewa pod Lipnem. Te i inne przykłady rzeźb potwierdzają istnienie obyczaju upostaciowienia istot mitologicznych w okresie wczesnośredniowiecznym funkcjonujących w sferze publicznej aż do okresu rozpoczęcia chrystianizacji. Mimo nasilonego procesu rugowania pogańskich zwyczajów z życia oficjalnego przeniosły się w formie zmniejszonych figurek, masek ze skóry i drewna, koników do kręgu domowego, czego ślady znajdywane były w wykopaliskach grodów polskich z okresu X - XII wieku. Z tego okresu pochodzą też znaleziska zdobionych albo kraszonych jednolicie skorupek jajek, kojarzonych w późniejszym okresie z Wielkanocnym symbolem życia.
