Życie dawnych Słowian było ściśle związane z przyrodą a co za tym idzie także Słowiański kalendarz obrzędowy podporządkowany był zjawiskom agrarnym ujętym w roczne ramy, jego zagnieżdżenie w wierzeniach było bardzo głębokie i sięgało tysięcy lat wstecz, miał być on warunkiem niezbędnym do zachowania porządku świata.
Wszystkie ludy indoeuropejskie dokonując obserwacji słońca i księżyca oraz zmian pór roku poznały regularnie następujące w skali roku zjawiska jak przesilenie letnie2-9, przesilenie zimowe2-10, równonoc wiosenna2-11 i równonoc jesienna2-12. Zjawiskom tym oraz innym cyklicznie występującym poświęcone były osobne rytuały. I tak by pożegnać zimę i przywitać wiosnę na całej słowiańszczyźnie kultywowano topienie kukły będącej upostaciowieniem śmierci – Marzanny (Mary, Mareny, Moreny, Murieny). Wschodni Słowianie mieli zwyczaj urządzania pogrzebu legendarnej postaci Kostromy. Wielkiej, słomianej, ubranej, postaci prowadzonej z pieśniami nad rzekę, gdzie broniona przez część uczestników ceremonii była następnie rozrywana i ciskana przez śmiejących i weselących zwycięzców do wody po czym cała grupa radośnie wracała do osady. Na równonoc wiosenną przypadało jedno z najważniejszych i moco ukorzenionych w tradycji i kulturze po dziś dzień śiwąt, nazywane Nocą Kupały kojarzone z obrzędami oczyszczenia za pomocą kąpieli w wodzie czy też polewania się nią. Obyczaje te przejęte zostało w chrześcijańskiej dobie w święcie Wielkiejnocy. Podobna sytuacja ma się także z Zielonymi Światkami ludowym świętem o genezie pogańskiej związanej z wiosną, płodnością oraz kultem przodków. Głównym elementem wiązanym z tym rytem w całej Europie są ogniska. Zapalane je często starą rytualną metodą poprzez tarcie drewna, płomień taki nazywano ogniem żywym.
Do najważniejszych świąt celebrowanych przez dawnych Słowian zaliczano dni równonocy i przesileń, czyli astronomiczne punktu kolejnych pór roku które stanowiły w obyczajowości Słowian dwa początki roku. Pierwszy przypadający w dniu przesilenia zimowego splatał się z rozpoczęciem roku słonecznego tj. okresem, gdy po doskwierających ciemności dzień ponownie rozpoczyna się wydłużać. Przesilenie zimowe to Gody rozumiane dosłownie, obejmowały okres od wilii Bożego Narodzenia do Nowego Roku i Trzech Króli uznawane za jedne z najważniejszych uroczystości obrzędowych. Równonoc wiosenna była początkiem roku wegetacyjnego tj. okresu ponownego budzenia się przyrody do życia oraz czasy, gdy dni robiły się dłuższy od nocy. Z każdą z tych pór roku wiązały się osobne magiczne rytuały, znano także inne okresowo obchodzone uroczystości i tak pomiędzy letnim przesileniem i czasem równonocy jesiennej w sierpniu urządzano uroczystości dożynkowe a między równonocą jesienna (w chrześcijańskim kalendarzu liturgicznym święto Matki Boskiej Siewnej lub Różańcowej) i przesileniem zimowym wypadało święto zmarłych.
Badacze w najważniejszych cyklicznie występujących świętach dostrzegają pozostałości ofiar z ludzi zamienionych na symboliczne topienie albo palenie kukły z gałęzi czy słomy zdobionych kwiatami lub wstążkami. W tekstach średniowiecznych i folklorze słowiańskim można znaleźć szczątkowe, przetworzone i spaczone wspomnienia bardzo zamierzchłego, znanego również pośród innych ludów indoeuropejskich, zwyczaju „wysadzania” starców. Obrzędy te nacechowane były dramatyzmem i pełne sakralnych przekazów. Dawny okrutny zwyczaj zastąpiono wraz z docenieniem mądrości starców symbolicznymi rytuałami sobótkowymi czy noworocznymi.
Rachuba czasu
Na temat słowiańskiego kalendarze nie zachowało się zbyt dużo informacji przypuszcza się, iż czasu szacowano przede wszystkim opierając się na zjawiskach samorodnie występujących w przyrodzie, czyli na cyklach wegetatywnych oraz na fazach księżyca. Pory roku wyznaczały następujące po sobie lata a fazy księżyca miesiące wszak dzisiejszy „miesiąc” to niegdyś po prostu księżyc. Noce i dnie rachowano w oparciu o obserwację zmiany oświetlenia w ciągu doby.
Sam prasłowiański kalendarz był kalendarzem słoneczno-księżycowym który miał 365 dni a miesiąc był równy z miesiącowi księżycowemu. Dni nie numerowana określano je jedynie w odniesieniu do nieodległych czasowo świąt ustalanych na podstawie zjawiska naturalnych np. trzy dni po Szczodrych Godach. Podział tygodnia na siedem dni zgodnie z Biblijnym opisem pojawił się na wschodzie słowiańszczyzny względnie wcześnie o czym świadczą nazwy dni tygodnia niezwykle podobne do siebie we wszystkich słowiańskich językach. Dowodzi to znowuż na istnienie w zamierzchłych czasach jednej wielkiej wspólnoty etnicznej. Uważa się, że pierwotnie Słowianie dzielili tydzień na pięć dni, stąd też środa na nazywanie trzeciego z kolei, środkowego dnia. Nazwy miesięcy ze względu na ich różnorodność w poszczególnych językach są o wiele późniejszym zjawiskiem a ich słowotwórcze źródła mają odrębne pochodzenie.
2-9Przesilenie letnie na półkuli północnej – przesilenie czerwcowe, występuje 20–21 czerwca, jest to najdłuższy dzień roku na danej półkuli, moment maksymalnego wychylenia osi obrotu Ziemi w kierunku Słońca, biegun północny jest bliżej Słońca niż południowy. Słońce w tym dniu góruje w zenicie na szerokości zwrotnika Raka. Ma miejsce, gdy na półkuli północnej występuje przesilenie zimowe.
2-10Przesilenie zimowe na półkuli północnej – przesilenie grudniowe, przypada na 21–22 grudnia, jest najkrótszym dniem w roku na danej półkuli, moment, w którym Słońce góruje w zenicie w możliwie najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej półkuli południowej na zwrotniku Koziorożca. Ma miejsce, gdy na półkuli północnej występuje przesilenie letnie.
2-11Równonoc wiosenna – równonoc marcowa, na danej półkuli ziemskiej jest to równonoc, po której Słońce przez pół roku będzie oświetlać mocniej daną półkulę a słabiej drugą. Moment równonocy wiosennej wyznacza na danej półkuli początek astronomicznej wiosny następuje w okolicach od 19 do 21 marca, trwa do chwili przesilenia letniego.
2-12Równonoc jesienna – równonoc wrześniowa, na danej półkuli ziemskiej jest to równonoc, po której Słońce przez pół roku będzie oświetlać krócej daną półkulę a dłużej drugą. Moment równonocy jesiennej wyznacza na danej półkuli początek jesieni astronomicznej, następuje między 21 a 24 września trwa do chwili przesilenia zimowego.
