Bibliografia
W dziale tym umieściłem wykaz materiałów źródłowych wykorzystanych do opracowania „Słowiańskich przekazów”.
Wykaz literatury
Załączony wykaz obejmuje wybrane publikacje poświęcone religii, mitologii, obrzędowości, demonologii oraz kulturze dawnych Słowian. Zestawienie podzielono chronologicznie na pozycje XIX-, XX- i XXI-wieczne. Wykaz obejmuje wydawnictwa książkowe ogólnie dostępne i nie stanowi zbioru zamkniętego i może być przez każdego czytelnika uzupełniany.
XIX wiek
Wójcicki, Kazimierz Władysław. Klechdy, starożytne podania i powieści ludu polskiego i Rusi. Warszawa, 1837–1843.
Berwiński, Ryszard. Studia o literaturze ludowej. Poznań, 1854.
Kolberg, Oskar. Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni i muzyka. Warszawa i Kraków, wydawane od 1865 roku a także Dzieła wszystkie – materiały etnograficzne dotyczące wierzeń ludowych Słowian.
XX wiek
Opracowania naukowe
Brückner, Aleksander. Mitologia słowiańska i polska. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1918.
Moszyński, Kazimierz. Kultura ludowa Słowian (tomy I–III). Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1929–1939.
Łowmiański, Henryk. Religia Słowian i jej upadek (w. VI–XII). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), 1979.
Baranowski, Bohdan. W kręgu upiorów i wilkołaków. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1981.
Gieysztor, Aleksander. Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1982.
Pełka, Leonard. Polska demonologia ludowa. Warszawa: Iskry, 1987.
Białczyński, Czesław. Stworze i zdusze. Kraków: Zielona Sowa, 1993.
Folklor i etnografia
Krzyżanowski, Julian. Polska bajka ludowa w układzie systematycznym. Wrocław: Ossolineum, 1962–1963.
XXI wiek
Opracowania naukowe
Szyjewski, Andrzej. Etnologia religii. Kraków: Nomos, 2001.
Słupecki, Leszek Paweł. Mitologia skandynawska w epoce wikingów. Kraków: Nomos, 2003.
Szyjewski, Andrzej. Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2003.
Sikorski, Dariusz Andrzej. Religie dawnych Słowian. Przewodnik dla zdezorientowanych. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2018; wydanie drugie rozszerzone, 2023.
Publikacje popularnonaukowe
Szrejter, Artur. Mitologia słowiańska. Warszawa: Bellona, 2006.
Jabłoński, Witold. Mitologia Słowian. Opowieści o bogach i demonach. Zakrzewo: Replika, 2018.
Jakubowski, Rafał. Wierzenia Słowian i Indoariów. Szczecin: Weles, 2021.
Kosiński, Tomasz J. Wiara Słowian. Warszawa: Bellona, 2022.
Wykaz stron internetowych
Uzupełnieniem wymienionych powyżej materiałów drukowanych są także informacje znajdujące się w sieci. Z uwagi na ich mnogość, trudno jest tu przytoczyć je wszystkie. Dla tegoż w spisie stron internetowych umieściłem tylko te, które w mojej ocenie są najbardziej trafne.
1. https://www.slawoslaw.pl 2. https://blog.slowianskibestiariusz.pl 3. https://mitologika.pl 4. http://www.historycy.org/historia/index.php/f267.html 5. https://wielkahistoria.pl 6. https://ciekawostkihistoryczne.pl/category/epoka/sredniowiecze/ 7. https://demonyslowianskie.pl 8. https://chwalazapomniana.pl/category/dzieje-najdawniejsze/ 9. https://www.naszeszlaki.pl/archives/57552 10. https://dzikibez.pl/wiedza/wierzenia-kultura/wierzenia-slowian/ 11. https://muzeumgniezno.pl 12. https://biskupin.pl 13. https://jomsborg-vineta.com 14. https://slowianskosci.pl/category/odcinki/ 15. https://slowianskawiara.pl/category/start/ 16. https://slavicfaith.wordpress.com 17. https://rozbria.pl
Wykaz ilustracji
W wykazie ilustracji wykorzystanych przeze mnie, w opisie źródła ich pochodzenia, podjąłem wszelkie możliwe działania, by ustalić autorów tychże prac oraz wskazać pochodzenie materiałów tj. tytułów książek bądź adresów stron internetowych.
Wstęp;
il. Plemiona słowiańskie przełom VII i IX wieku; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Słowianie
Rozdział 1. Początki;
il. Geograficzne rozmieszczenie plemion słowiańskich; źródło: https://historia.org.pl/2024/01/05/mieszko-i-pierwszy-wladca-polski-i-tworca-fundamentow-panstwa-polskiego/; Rycina pochodzi z atlasu do dziejów Polski zawierającego czternaście mapek barwnych: według Joachima Lelewela i innych do użytku szkolnego, Warszawa 1907 - przedstawia mapę geograficzną plemion słowiańskich
1.1. Pochodzenie Słowian;
il. 1. Mapa ziem podbitych i zasiedlonych przez Słowian do X wieku; źródło: https://joannawieczorek.pl/wp-content/uploads/2024/05/Pierwsze-panstwa-Slowian.pdf
il. 2. Podział plemion słowiańskich na trzy geograficzne grupy od VII do IX wiek; źródło: https://zpe.gov.pl/watek/LP6A43JBQH/6/a/slowianszczyzna-we-wczesnym-sredniowieczu/D3UNZ94FM
1.2. Pierwsze organizmy państwowe Słowian;
il. Plemiona słowiańskie przełom VII i IX wieku; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Słowianie
1.2.1. Słowianie zachodni;
il. Słowiańszczyzna zachodnia; źródło: https://wiaraprzyrodzona.wordpress.com/mapy/800-950-slowianszczyzna-zachodnia/
1.1.2.1. Samon i jego państwo;
il. Zasięg terytorialny Państwa Samona; źródło: https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D10gEFkR6
1.1.2.2. Państwo Wielko Morawskie;
il. Zasięg terytorialny Państwa Wielkomorawskiego; źródło: https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1B2ob4VA
1.1.2.3. Państwo Czeskie;
il. Państwo czeskie za panowania Bolesława II około 973 roku; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Czechy#
1.1.2.4. Początki państwowości Polskiej;
il. Państwo Mieszka I; źródło: https://polonia.tvp.pl/kartka-z-kalendarza/14-kwietnia-swieto-chrztu-polski,92616818
1.1.2.5. Serbowie łużyccy;
il. Serbowie łużyccy; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Niżanie
1.1.2.6. Związki plemienne Słowian północno-zachodnich;
il. Słowianie połabscy; źródło: https://historia.dorzeczy.pl/sredniowiecze/slowianie/22023/slowianie-zdobywcy-polabianie-na-zachodzie-i-polnocy-europy.html
1.2.1.7. Rozwój portów i handlu Słowian nadbałtyckich
1.2.1.7.1. Piractwo Słowian nadbałtyckich jako element gospodarki i walki o przetrwanie;
il. Łodzie słowiańskie. Od lewej łódź z Oruni koło Gdańska, odnaleziona w 1931 roku. Długość ok. 12-13 m, 18-20 wioślarzy na pokładzie. Następnie łódź z Ralswieku (Rugia), odnaleziona wraz z innymi w latach 1967-1968. Przykład łodzi handlowej z IX-X wieku, zbudowanej z desek dębowych; źródło: domena publiczna https://statycz.koszalin7.pl
1.2.2. Słowianie południowi;
il. 1. Biała Serbia i Biała Chorwacja przed wędrówkami na południe około 560 rok.; źródło: https://wykop.pl/wpis/41682553/biali-chorwaci-biala-rus-czarna-rus-czerwona-rus-b
il. 2. Państwa Słowian południowych X wiek; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Central_and_Eastern_Europe_around_950_AD.png
1.2.2.1. Państwo Bułgarskie;
il. Zasięg terytorialny Drugiego Państwa Bułgarskiego; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Drugie_państwo_bułgarskie
1.2.2.2. Państwo Chorwackie;
il. Państwo Chorwackie; źródło: https://pl.frwiki.wiki/wiki/Histoire_de_la_Croatie
1.2.2.3. Państwo Serbskie;
il. Państwo Serbskie IX wiek.; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Serbia_Wyszesławiców
1.2.3. Słowianie wschodni;
il. Słowianie zachodni i wschodni X wiek.; źródło: https://wykop.pl/wpis/47333125/mapa-slowian-wschodnich-i-zachodnich-x-wiek
1.2.3.1. Nowogród Wielki;
il. Nowogród Wielki - zasięg terytorialny 862 rok; źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Expansion_of_Rus.png
1.2.3.2. Wielkie Księstwo Kijowskie, Ruś Kijowska;
il. Księstwa Rusi Kijowskiej po śmierci Jarosława Mądrego, druga połowa XI wieku.; źródło: https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1HQY3Q5b
1.3. Wspólnota Słowian;
il. 1. Wczesnośredniowieczne naczynia słowiańskie znalezione w 2006 roku na wzgórzu Johannisberg w okolicach Jeny (Niemcy). Roman Grabolle, Słowiańskie naczynia z Połabia (między Łabą a Saalą), X–XII wiek, źródło: fotografia, licencja: CC BY-SA 3.0 oraz: Владимир Лобачев, licencja: CC BY-SA 3.0
il. 2. Światowid ze Zbrucza, posąg wykonany jest z wapienia i ma wysokość 2,57 m, wydobyty został w XIX w. na Podolu, ilustracja pochodzi z „Historii politycznej Polski” autorstwa E.H. Lewińskiego-Corwina, opublikowana w Nowym Jorku w 1917 roku, rycina z prawej pochodzi z książki wydanej w 1853 „Narody na ziemiach słowiańskich przed powstaniem Polski”, Joachima Lelewela, źródło: domena publiczna
Rozdział 2. Obyczajowość;
il. Obrzędy słowiańskie, akwarela 1942 rok; autor: Andrzej Oleś; źródło: domena publiczna
2.1. Wizja świata w kulturze słowiańskiej;
ilustrace do tematu powstały współcześnie za pomocą generatora obrazów AI
2.2. Dusza i zaświaty;
ilustrace do tematu powstały współcześnie za pomocą generatora obrazów AI
2.3. Etapy życiowe i rytuały im towarzyszące;
ilustrace do tematu powstały współcześnie za pomocą generatora obrazów AI
2.1. Miejsca kultu;
2.1.1. Woda;
il. Ostrów Lednicki; autor: Karol Budziński; źródło: http://wielkopolska.travel/muzeum-pierwszych-piastow-na-lednicy
2.1.2. Głazy;
il. Płaskorzeźbiony kamień́ z Leźna k. Gdańska, Państwowe Muzeum Archeologiczne w Gdańsku; autor: fotografii. A. Błażejewska; źródło: domena publiczna
2.1.3. Święte drzewa i gaje;
il. Rycina przedstawia najprawdopodobniej stary dąb w Guzowie datowana na 1896 rok; źródło: domena publiczna
2.1.4. Konstrukcje przestrzenne;
il. Rekonstrukcje kąciny Słowian połabskich w Niemczech – Gross Radendomena; autor: fotografii J.E. Walkowitz i rekonstrukcja świątyni w Arkonie; źródło: opracowanie na podstawie Leszek P. Słupecki, Slavonic pagan sanctuaries, Warszawa 1994 rok oraz rekonstrukcja rzekomej świątyni pogańskiej we Wrocławiu według Stanisława Moździocha; źródło: ilustracja z książki Dariusza Sikorskiego pt. Religie dawnych Słowian, domena publiczna
2.2. Posągi;
il. 1. Baby pruskie z Barcian udostępnione na dziedzińcu Zamku Kapituły Warmińskiej w Olsztynie, z Mózgowa/Lasecznaw Muzeum Archeologicznym w Gdańsku, na dziedzińcu Ratusza Staromiejskiego w Toruniu; źródło: domena publiczna
il. 2. Światowid ze Zbrucza, fotografia Muzeum Archeologiczne w Krakowie; źródło: licencja: CC BY-SA 3, domena publiczna
il. 3. Tzw. Światowit z Wolina, Muzeum Narodowe w Szczecinie oraz tzw. głowa z Jankowa k. Mogilna, zaginiona, zdjęcie archiwalne ze zbiorów Państwowego Muzeum Archeologicznego w Poznaniu oraz rysunek tejże głowy pochodzący z opracowania Wczesnohistoryczne posągi kamienne odkryte na ziemiach polskich autorka Janina Sokołowska, z Zakładu Archeologii Przedhistorycznej Uniwersytetu Warszawskiego 1928 rok; źródło: domena publiczna
2.3. Roczny cykl obrzędowy;
il. Słowiański kalendarz obrzędowy, praca współczesna; autor nieznany; źródło: domena publiczna
2.3.1. Zima;
il. 1. Szczodre Gody; źródło: https://www.national-geographic.pl/historia/slowianskie-boze-narodzenie-szczodre-gody/
il. 2. Kolędnicy; źródło: https://ciekawostkihistoryczne.pl/2022/12/21/szczodre-gody-a-boze-narodzenie/
il. 3. Zamawianie ciepła; źródło: https://www.slawoslaw.pl/czas-zamawiania-ciepla-gromnica-perunica-celtyckie-imbolc-smoliste-luczywa-i-inne
il. 4. Święto Welesa; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Święto_Welesa
2.3.2. Wiosna;
il. 1. Jare Gody - śmingus; źródło: ttps://www.newsweek.pl/historia/jak-slowianie-swietowali-pierwszy-dzien-wiosny; autor: Tomasz Wojtasik
il. 2. Majenie domów na Zielone Świątki w Bronowicach, 1930 rok źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-F-109-11, domena publiczna
2.3.3. Lato;
il. 1. Noc Kupały autor: Henryk Siemiradzki, Noc Iwana Kupały (Noc Świętojańska)”, 1892 r. źródło: uk.wikipedia.org
il. 2. Żniwiarki w polu; autor: Włodzimierz Tetmajer, olej na płótnie1901, Muzeum Narodowe, Poznań; źródło: http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Tetmajer
il. 3. Obchody Dnia Eliasza w bośniackim mieście Zenica, 1932 rok; autor: nieznany; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Święto_Peruna
2.3.4. Jesień;
il. 1. Okrężne w Sandomierskiem - litografia; autor: Leon Zienkowicz źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/
il. 2. Świąteczne wróżby; autor: Konstanty Makowski; źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alektromancja
il. 3. Dziady na Białorusi; autor: Stanisław Bagieński (1904): źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Dziady_(zwyczaj)
Rozdział 3. Panteon;
ilustrace do całego rozdziału wraz z podrozdziałami powstały współcześnie za pomocą generatora obrazów AI
Rozdział 4. Dziwotwory – demonologia;
ilustrace do całego rozdziału wraz z podrozdziałami powstały współcześnie za pomocą generatora obrazów AI
Podania;
ilustrace do całego rozdziału wraz z podrozdziałami powstały współcześnie za pomocą generatora obrazów AI
Wykaz tabel
Rozdział 3. Panteon;
Tabela - Zestawienie porównawcze bogów słowiańskich (pisownia imion oryginalna) autorstwa Władimira Nikołajewicza Toporova.
