www.srebrnykruk.pl

strzalka

Ocena jakościowa kamieni szlachetnych i ozdobnych


Identyfikacja i ocena jakościowa kamieni szlachetnych oraz ozdobnych wymaga dużej wiedzy specjalistycznej a także wykorzystania odpowiednich metod badawczych i odpowiedniego zaplecza sprzętowego. Typowe wyekwipowanie pracowni gemmologicznej poza prostymi przyrządami pomiarowymi wykorzystywanymi do wyznaczania masy, wymiarów czy proporcji kamieni oszlifowanych, powinna mieć również urządzenia optyczne stosowane do rutynowych testów lupowych, mikroskopowych, polaryskopowych, konoskopowych, refraktometrycznych, dychroskopowych, spektroskopowych. Niezbędne są także przyrządy do sprawdzania gęstości właściwej, luminescencji, absorpcji światła, twardości, rysy oraz badań termicznych i chemicznych.

Na wycenę kamieni szlachetnych i ozdobnych maja wpływ ich cztery podstawowe cechy jakościowe określane skrótowo, jako „cztery C”. Czyli nazywane z języka angielskiego; jednostki miary masy – carat, barwa – colour, czystość – clarity oraz szlif – cut. Poniżej każdy z tych parametrów zostanie dokładniej omówiony na przykładzie oceny brylantów.


26.3.1. Masa

26.3.2. Barwa

26.3.3. Czystość

26.3.4. Szlif


26.3.1. Masa


Zdjęcie nr 26-6
Zdjęcie nr 26-6. Szalkowa waga jubilerska 
do ważenia kamieni szlachetnych.

Wielkość kamieni szlachetnych określana jest jednostką masy nazywaną karatem, równym 0,200 g oznaczanym symbolem „ct” lub „kr”, stosowanym wyłączenie do kamieni szlachetnych i ozdobnych. Używany jest także symbol „k”, wykorzystywanym do oznaczania prób metali szlachetnych i niema on nic wspólnego poza nazwą z „karatem jubilerskim”. Słowo karat początki swe bierze od arabskiego „kirat”, oznaczającego wykorzystywane jako odważniki 26-2 nasiona drzewa świętojańskiego, cechujące się tym iż wszystkie miały tę sama masę, wynoszącą około 0,2 g26-3. Masę kamieni podaje się w karatach zawsze do drugiego miejsca po przecinku np. 1,24 ct. Do określania masy pereł używa się jednostki zwanej „gran26-4.

Zdjęcie nr 26-7
Zdjęcie nr 26-7. Elektroniczna
waga jubilerska.

Masę kamieni szlachetnych określaną w karatach, najdogodniej jest dla kamieni nieoprawionych badać za pomocą wagi karatowej, dawniej szalkowej zawsze wyposażonej w komplet odważników. Obecnie najczęściej używa się wagi elektronicznej a dla brylantów oprawionych, karatomierza.

Zdjęcie nr 26-8
Zdjęcie nr 26-8. Karatomierz 
tzw. miarka.

Karatomierz w formie tzw. miarki wykonuje się z trzech lub czterech składanych na podobieństwo noża, płaskowników z bardzo dokładnie nawierconymi okrągłymi otworami. Dopasowane są one do średnicy rondysty brylantów, od rozmiaru 1/100 części karata, zwiększając się aż do odpowiednika kilu karatów. Każdy z otworów równy danej średnicy rondysty kamienia opisany jest odpowiadającą mu wartością ciężaru kamienia.

Tabela nr 26-1 
Tabela nr 26-1. Porównanie wielkości brylantu wyrażonej w mm do jego masy w ct.

Do dokładnego badania ciężaru brylantów użyć można przyrządu nazywanego haka. Wykonuje się nim pomiaru wysokości i średnicy rondysty kamienia. Uzyskane liczbowe wyniki porównywane są z załączonymi do przyrządu tabelami, zawierającymi odpowiadające im wielkości kamieni, wyrażone w karatach. Aby precyzyjnie ustalić ciężar brylantu, tabele te uwzględniają także rodzaj szlifu. Przykładowo, średnica rondysty szlifu amsterdamskiego z uwagi na jego ostrość, jest mniejsza nieznacznie od średnicy rondysty mniej ostrego szlifu antwerpskiego.

Zdjęcie nr 26-9
Zdjęcie nr 26-9. Przyrząd do pomiaru 
wagi diamentów tzw. haka.
zdjecie-nr-26-10
Zdjęcie nr 26-10. Przyrząd do pomiaru
i określania wagi kamieni.

Obecnie do łatwego, szybkiego oraz precyzyjnego pomiaru masy kamieni szlachetnych i ozdobnych wykorzystywać można elektroniczne przyrządy pomiarowe mierżące wymiary a także szacujące wagę luźnych oraz oprawionych kamieni. W oparciu o wyliczenie wartości ciężaru właściwego, przyrządy takie umożliwiają dodatkowo po wprowadzeniu wagi oraz wymiarów kamienia, określenie jego rodzaju dla kilkudziesięciu najbardziej popularnych kamieni szlachetnych w kilku różnych kształtach.


26.3.2. Barwa


Barwa (colour) jest jedną z najistotniejszych cech jakościowych kamieni szlachetnych i ozdobnych. Dla diamentów stosowana jest międzynarodowa skala literowa określająca stopień ich bezbarwności. Została ona ustalona przez Gemological Institute of America i zaczyna się od litery „D” a kończącej na „Z”.

Rysunek nr 26-23
Rysunek nr 26-23. Skala barwy diamentów 
według amerykańskiej skali GIA (Gemological Institute of America).

Za idealny diament uważa się całkowicie bezbarwny kamień oznaczany literą „D”, są one jednak znajdywane sporadycznie. Większość diamentów z powodu występowania w ich sieci krystalicznej jonów innych pierwiastków takich jak np. azot, bor, mangan czy żelazo jest zabarwiona. Bardzo wysoko cenione są brylanty białe oznaczane literą „H” i czym są one bielsze, tym większą osiągają cenę. Za mniej cenne uważa się kamienie o zabarwieniu żółtym, dość rzadkie w handlu i oznaczane literą „Z”.

Zazwyczaj różnice w barwach diamentów są bardzo niewielkie. Powoduje to, iż ocenę bezbarwności, wykonuje się w specjalnych warunkach oświetleniowych, porównując je ze wzorcami. Używa się przy tym m.in. określeń zimnej bieli oraz ciepłej bieli. Skala określająca stopień bezbarwności niema zastosowania do diamentów o barwach fantazyjnych z gammą kolorów od pomarańczowego, przez różowy, zielony, niebieski, fioletowy aż do czarnego.


26.3.3. Czystość


Czystość (clarity) zwłaszcza w odniesieniu do diamentów jest zasadniczym wyznacznikiem ich wartości. Nawet najdrobniejszy diament o wysokiej klasie czystości będzie miał o wiele większą wartość od dużych okazów o niskiej klasie. Najbardziej cenione i poszukiwane są diamenty o idealnej czystości. Takie w których także pod mikroskopem nie da się zaobserwować zanieczyszczeń. Najbardziej dostępne są diamenty o zanieczyszczeniach wewnętrznych, obserwowanych pod lupą powiększającą obraz dziesięciokrotnie. Diamenty niskich klas czystości, mają zanieczyszczenia dające zaobserwować się nawet gołym okiem. Na klasę czystości diamentów ma wpływ ilość inkluzji oraz skaz, ich usytuowanie, rozmiar, łatwość zauważenia a także ich wpływ na brylancie. Tabela nr 26–2 zawiera stosowane powszechnie klasy czystości diamentów.

Tabela nr 26-2-A Tabela nr 26-2-B
Tabela nr 26-2. Skala czystości diamentów.

26.3.4. Szlif


Szlif (cut) jest bardzo istotnym elementem branym pod uwagę w trakcie oceny kamieni. Tylko właściwe oszlifowanie diamentu gwarantuje doskonałą brylancję powstająca w wyniku zupełnego wewnętrznego odbicia i rozszczepienia promieni świetlnych oraz odbicia światła od zewnętrznych powierzchni faset. Światło trafiając z góry w taflę, musi idealnie wniknąć w kamień i odbijając się od faset oraz pionowo w górę, opuścić taflę kamienia.

Rysunek nr 26-24
Rysunek nr 26-24. Odbicie światła w diamencie 
zależnie od poprawności  jego szlifu.

Ocena poprawności szlifu brylantu okrągłego, opiera się na trzech zasadniczych kryteriach. Pierwszym jest ocena wyglądu zewnętrznego w oparciu o zachowanie wizualne światła w brylancie tj. jego jasność (brylancję), ogień oraz scyntylacje (wzór i migotanie). Drugim jest ocena proporcji takich jak np. procentowa wielkość tafli, długość procentowa fasetek tafli, kąt nachylenia i wysokość procentowa korony czy wielkość koletu. Ostatnim kryterium ocenianym jest trwałość i umiejętność wykonania szlifu tj. jego polerowanie i symetria.

Skala (w nawiasach podano odpowiedniki w języku angielskim) wykończenia i proporcji szlifu zawiera oceny takie jak; doskonała (excellent), bardzo dobra (very good), dobra (good), zadowalająca (fair), słaba (poor).



26-2Arabowie zaś zapożyczyli słowo kirat z wyrażenie w greckim języku pochodzącym od słowa keration.

26-3Przeliczanie karatów na gramy; 1 ct = 200 mg = 0,2 g a 1 g = 5 ct.

26-4Przeliczanie karatów na jednostkę masy pereł; 1 ct = 5 grain.